Skip to content

«… υπήρξε στο Βυζάντιο ένας πολύ σημαντικός θρησκευτικός βανδαλισμός… ιερείς έξυναν τα εικονίσματα, αφαιρούσαν μικρά κομμάτια τους και τα φύλαγαν σε κουτάκια για να κοινωνήσουν τους πιστούς… τα εικονίσματα αυτά… δόθηκαν πραγματικά προς ‘κατανάλωση’» Α. Γιορν

261111

Η πράξη καταστροφής δεν μας φαίνεται ποτέ άλλοτε τόσο καθαρή – εννοώ τόσο απόλυτη -, όσο τη στιγμή που επιτίθεται στην πέτρα. Θα πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά το γεγονός ότι η πέτρα, που χρονολογείται από την ανθρώπινη προϊστορία, καταλαμβάνει και τους ιστορικούς χρόνους· και μάλιστα με μια διπλή κατ’ ουσίαν χρήση: της κατασκευής και της καταστροφής. Για τη σπουδαιότητα αυτών των δύο λειτουργιών της μαρτυρούν όλες οι θρησκείες: η χριστιανική (ο λίθος επί του οποίου οικοδομείται η εκκλησία, ο λιθοβολισμός), η ισλαμική, κι άλλες ακόμη, μ’ ένα λιγότερο ρητό αλλά εξίσου ισχυρό συμβολισμό. Αυτή η διπλή χρήση της πέτρας αντανακλά την ίδια μας την αμφισημία, η οποία, στη διάρκεια χιλιετιών αρχικά και αιώνων στη συνέχεια, έχει αποτυπωθεί πάνω στο μοναδικό υλικό που για πολύ καιρό γνώριζε ο άνθρωπος.

Η παρουσία της πέτρα είναι για τον άνθρωπο κάτι το τόσο θεμελιώδες ώστε η άρνησή της πάντοτε μας ευαισθητοποιεί, ιδίως όταν πραγματοποιείται με ακραίο τρόπο. Δεν μπορούμε ν’ ανεχτούμε και σκανδαλιζόμαστε όταν κάποιοι την αγνοούν (χρησιμοποιώντας την σαν απλό μέσον, όπως οι γκαρφιτομανείς) ή την κατεδαφίζουν (όπως οι βάνδαλοι). Ταυτόχρονα όμως, η πέτρα μας απαγορεύει να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε τα κίνητρα και την οδό εκείνων που χάραξαν αυτά τα σημάδια ή ζωγράφισαν εκείνες τις εικόνες. Μας καταδικάζει μάλιστα ν’ αγνοούμε την ενόρμηση που ωθεί ορισμένους ανθρώπου, περισσότερο από άλλους, στην καταστροφή της.

[…]

Σήμερα, μπορούμε πια να διακρίνουμε ότι το συγκινησιακό δυναμικό που εμπεριέχεται στη λέξη ΒΑΝΔΑΛΟΣ, είναι η ένοχη κληρονομιά της συλλογικής μνήμης. Αυτή η μνήμη, που τη μωρία της έχει πληθωρικά υπογραμμίσει η σύγχρονη ψυχολογία, αποκαλύφθηκε ελλειματική πάνω σ’ αυτό το συγκεκριμένο σημείο. Πράγματι, η συνωνυμία των λέξεων ΒΑΝΔΑΛΟΣ και ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΑΣ μάλλον μεταμφιέζει παραπειστικά τη συμπεριφορά την οποία ισχυρίζεται ότι καταγγέλλει, παρά εξυπηρετεί ή διευκολύνει την ξεκάθαρη παράστασή της. Εξ άλλου, αν η συλλογική μνήμη δεν μας μετέφερε κάτι το εσφαλμένο, δεν θα τολμούσα να κάνω την ακόλουθη παρατήρηση· τόσο στη βιολογία όσο και στην ψυχολογία η ικανότητα για λήθη και ανανέωση είναι απαραίτητες για τη ζωή, αν όχι για την επιβίωση.

[Άσκερ Γιορν, 2003]

*για το βίντεο ευχαριστώ τον Σ.Β.

Advertisements
8 Comments leave one →
  1. simeonvatalos permalink
    281111 1007

    παρακαλώ! θα σταματήσεις να αλλάζεις ονόματα κάποτε άραγες; :-Ρ

  2. 281111 1033

    ναι… δεν ήξερα να διατηρώ τρία διαφορετικά… :D

    • simeonvatalos permalink
      281111 1154

      θέλω να δω πως θα περιγράφουμε το μπλόγκ σου σε συζητήσεις:
      -ναι ναι το ξέρεις αυτό το μπλογκ το μπειμναεσχσστθενμαλβιδρδαλλεςμπεσσερ;
      -πως το είπες;
      -πάω στο μπαρ, να σου φέρω κάτι;

  3. 281111 1317

    – ναι ναι το ξέρεις αυτό το μπλογκ το Μπάιμ νέξτεν μαλ βιρντ αλλες μπέσσα;
    – πώς το είπες;
    – ‘beim naechsten mal wird alles besser· σημαίνει ‘την επόμενη φορά όλα θα πάνε καλύτερα’ και γράφτηκε με σπρέι πίσω από το άγαλμα των Μαρξ & Έγκελς στο Βερολίνο λίγο μετά την πτώση του Τείχους.
    – άντε ρε! καλό!
    – ναι ναι! είναι διφορούμενο!
    – ναι καλή φάση…
    – …
    – πάω στο μπαρ, να σου φέρω κάτι;
    – φέρε μου ένα κοκτέιλ
    – …
    – πώς είναι; καλό;
    – μπααα.. αλλά beim naechsten mal wird το κοκτέιλ besser

    • simeonvatalos permalink
      281111 2315

      πού πας; στο μπάς;

  4. 281111 2329

    το διόρθωσα
    να σβήσω και το σχόλιο ή είναι λογοκρισία;

  5. simeonvatalos permalink
    291211 1113

    Εδώ υπάρχει ένα μεγάλο παράδοξο, από αυτά που οι αρχαίοι λογικοί ονόμαζαν σωρίτες. Το σωριτικό παράδοξο διατυπώνεται ως εξής: από ένα σωρό πέτρες αφαιρούμε μία. Ο σωρός εξακολουθεί να είναι ένας σωρός πέτρες. Αφαιρούμε άλλη μια, κ.ο.κ. Σε ποιό σημείο ο σωρός με τις πέτρες παύει να είναι σωρός; αντίστροφα: υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός από πέτρες πέρα από τον οποίο με κοινή σύμβαση θεωρούμε ότι ξεκινά να δημιουργείται ένας σωρός από πέτρες; Για να επεκτείνουμε την ερώτηση λίγο παραπέρα: πότε ένα σύνολο από πέτρες γίνεται ένα βυζαντινό τείχος; αν προσέξεις στο βίντεο, ο εργάτης της αρχαιολογικής υπηρεσίας αφαιρεί μια πέτρα η οποία αφήνει ένα βαθύ αποτύπωμα στο χορταριασμένο έδαφος. Η πέτρα αυτή λοιπόν, για καιρό, δεν ήταν πάνω στο τείχος. Θεωρείται άραγε μέρος του τείχους; μα, τότε, και τα σπόλια (τα υλικά δηλαδή που αφαίρεσαν από το τείχος) που βρίσκονται εντοιχισμένα σε παραπλήσια κτίσματα και εκκλησίες, είναι και αυτά μέρος του τείχους, και θα έπρεπε να επιστραφούν σε αυτό, ή τουλάχιστο να αφαιρεθούν από τις νεότερες αυτές κατασκευές και να αποθηκευτούν στις μπλέ σακούλες (τις οποίες είμαι σίγουρος οτι οι εργάτες απλώς άδειασαν αργότερα σε τίποτα μπάζα). Το παράδοξο του σωρίτη στην αρχαιολογία είναι τούτο: αν και πολλές πέτρες μαζί συνιστούν ένα τείχος, καθε μια ξεχωριστά έχει μηδαμινή αξία. Τόσο πιεστικό και έντονο είναι τούτο το παράδοξο, που οι αρχαιολόγοι συχνά διαπράττουν λαθροχειρίες, ξαναχτίζοντας αρχαίες κατασκευές κατά το δοκούν. Όπως έγινε και με μέρος των τειχών αυτών. Τόσο έντονο και πιεστικό είναι τούτο το παράδοξο, που οι περαστικοί σοκαρισμένοι προτιμούν να μην το ανακινούν, και μισούν εκείνους που το καταδεικνύουν με την πρώτη ευκαιρία. Καλά θα κάνει το τείχος να υπάρχει απλώς, και να μη μας ενοχλεί με τα αινίγματά του. Κύριο καθήκον του τείχους είναι να υπάρχει στην πορώδη του ύπαρξη για χιλιάδες χρόνια. Όλες οι υπόλοιπες χρήσεις είναι σκανδαλώδεις.

    Δεδομένων όλων τούτων, ο βανδαλισμός του τείχους ήταν μάλλον η πιο παραγωγική λύση στο μέγα αίνιγμα της κοινωνικής αρχαιολογίας. Ποιά χρήση για τα αρχαία κτίσματα; μα, ετούτη είναι μια καλή χρήση. Εξάλλου, οι αρχαίοι που άραγε έβρισκαν τα υλικά που εκτόξευαν με τις πολιορκητικές τους μηχανές; να μην καταριόμαστε τους χουλιγκάνους, οι άνθρωποι αυτοί προσεπάθσαν να λύσουν το μέγα αυτό μυστήριο που έγκειται στο σωριτικό παράδοξο, και στην προσπάθειά τους κοινωνικοποίησαν τα οντολογικά προβλήματα της αρχαιολογικής έρευνας. Για το λόγο τούτο, θεωρώ ότι μάλλον να βραβευτούν θα τους έπρεπε.

    Σ.Β.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: