Skip to content

4+1 θέσεις για το πανοπτικό μνημείο & τον βανδαλισμό

110313

Ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων Κακλαμάνης επαναφέρει την πρότασή του να γίνει ιδιώνυμο ο βανδαλισμός των μνημείων, ετούτη τη φορά συμπληρώνοντας άλλη μια παράμετρο: κάμερες παρακολούθησης.

«Επαναφέρω τη δημόσια πρότασή μου, την οποία και έχω καταθέσει κατ’ επανάληψη σε συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, όπως τα μνημεία της πόλης των Αθηνών να παρακολουθούνται από κάμερες. Παράλληλα, να μετατραπεί ο βανδαλισμός δημόσιων και ιδιωτικών μνημείων της πόλης σε ιδιώνυμο αδίκημα. Αναρωτιέμαι ειλικρινά πόσες προτομές πρέπει να κλαπούν (έχω χάσει τον αριθμό) επί της ανυπάρκτου δημαρχίας-Καμίνη, προκειμένου ο δήμος να ενεργήσει για να προστατεύσει την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης των Αθηνών»

Panopticon

[Θ1] Το μνημείο υποκινεί μια διαδικασία αυτοκατανόησης την οποία εν συνεχεία επιθεωρεί, ως συσκευή εποπτείας, μέσα από έναν αντεστραμμένο πανοπτισμό.

[Θ2] Το μνημείο προσδίδει (υπερ)φυσικές ιδιότητες στην πολιτική τάξη που υπηρετεί, δια μιας διαδικασίας ‘ενσάρκωσης της απουσίας’ [embodied absence] και ‘απενσάρκωσης της παρουσίας’ [disembodied presence]. Το ανθρωπόμορφο μνημείο, το άγαλμα που αναπαριστά ένα αναγνωρίσιμο πολιτικό ή ιστορικό πρόσωπο, δίνει σώμα στην πολιτική τάξη. Το (όπως συνηθίζεται) νεκρό πρόσωπο που εμψυχώνεται στο άψυχο άγαλμα για να εμψυχώσει την πολιτική τάξη, είναι ένα αντιφατικό αντικείμενο, οικείο δια της ανθρώπινης μορφής του και συγχρόνως ανοίκειο ως άψυχη αναπαράστασή της.

[Θ3] Με αυτήν την υλοποίηση, το μνημείο αποδίδει μη-υλική υπόσταση στην πολιτική τάξη που ενσαρκώνει, καθώς και μια υπερφυσική ιδιότητα πανταχού-παρουσίας που συνεισφέρει στην εντύπωση μιας αποσωματοποιημένης επιτήρησης [de-corporealized surveillance], η οποία εκτείνεται πέρα από τα όριο του ανθρώπινου, επιχειρώντας να διατηρήσει το υποκείμενο υπό συνεχές καθεστώς εκφοβισμού. Στο δεδομένο χώρο υποτίθεται ότι εδρεύει μια θεία δύναμη, μια δύναμη χωρίς καταγωγή, έξω από τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης: τα μνημεία υποκινούν την ασυνείδητη γνώση της εξουσίας. Η ιδεολογική αποτελεσματικότητα του μνημείου επιτυγχάνεται θέτοντας σχέσεις δι-υποκειμενικότητας μεταξύ δρώντων υποκειμένων και υποκειμένων φαντασιακών.

[Θ4] Το μνημείο, ως τεχνολογία βίας, υποκινεί το ίδιο τη βία του βανδαλισμού του. Η τεχνολογία των μνημείων έχει την απόλυτη ανάγκη ενός υποκειμένου που θα καλύψει το οντολογικό της κενό: ένα υποκείμενο που υποκινείται να δράσει ως μεταβιβαστικός μηχανισμός. Το υποκείμενο αυτό αποκαθιστά την οντολογική τάξη στις παραφωνίες της ενσαρκωμένης απουσίας [embodied presence] και της απενσαρκωμένης παρουσίας [disembodied presence]. Εξ αιτίας αυτής της απόλυτης ανάγκης μεταβιβαστικού μηχανισμού, το ανοίκειο ανοίγει μια δυνατότητα αυτοϋπονόμευσης του μνημείου, οδηγώντας το δρων υποκείμενο να χρησιμοποιήσει βία εναντίον του μνημείου.

[+1] Η διαδικασία αυτοκατανόησης την οποία υποκινεί και εν συνεχεία επιθεωρεί το μνημείο, ο αντεστραμμένος πανοπτισμός, εδράζεται στην ιδεολογική ισχύ του μνημείου η οποία συμβάλει στην σύγχυση μεταξύ κυριολεξίας και μεταφοράς, αποδίδοντας στο μνημείο την ιδιότητα ενός τελούμενου τοπίου-παρατηρητή. Για τον αντεστραμμένο πανοπτισμό, εκείνο που έχει σημασία είναι το μνημείο να φαίνεται από παντού (δημιουργώντας την εντύπωση ότι βλέπει τα πάντα). Η τοποθέτηση μιας κάμερας απέναντι στο μνημείο όμως αποτελεί αλλαγή παραδείγματος. Για κάθε νήπιο έρχεται η στιγμή που θα γοητευτεί από την έννοια του απείρου κρατώντας έναν καθρέφτη μπροστά σε έναν καθρέφτη. Μια κάμερα και μια προτομή που κοιτάζονται εγκαινιάζουν ζώνες ειδικού καθεστώτος που ορίζονται από αλληλεπικαλυπτόμενα πεδία επιτήρησης αντικαθιστώντας ένα σύστημα ομόκεντρων κύκλων γύρω από το μνημείο με ένα σύμπλεγμα ακτίνων που διαιρεί και ανασυνθέτει έναν δημόσιο χώρο δύο ταχυτήτων: ψηφιακά ενεργό και ψηφιακά ανενεργό. Οι περιοχές αυτές ενισχύουν το δημόσιο χαρακτήρας τους μέσα από την παραγωγή μιας παραποιημένης δημοσιότητας που απολύει τα χαρακτηριστικά της (ως πεδίο θεσμοθετημένης σύγκρουσης) στη διαδικασία αντικειμενοποίησής της (καταγραφής και καταχώρησης) προς δημόσια χρήση, ενώ οι ενδιάμεσες περιοχές αποδυναμώνονται πλήρως αφού αποκλείονται από αυτή τη νέα δημόσια ζωή. Το μνημείο είναι το άλλοθι της επιτήρησης.

 

Αν για κάθε μνημείο δικαιολογείται μια κάμερα

κάθε ζώνη επιτήρησης μπορεί να δικαιολογηθεί με ένα μνημείο. 

.

______________

Γιαλούρη, Ε. (2010) ‘Η Δυναμική των Μνημείων: Αναζητήσεις στο Πεδίο της Μνήμης και της Λήθης’, στο Κ. Γιαννακόπουλος και Γ. Γιαννιτσιώτης (επιμ.) Αμφισβητούμενοι Χώροι στην Πόλη. Χωρικές Προσεγγίσεις του Πολιτισμού. Αθήνα: εκδ. Αλεξαδρεια, Παν/μιο Αιγαίου, σσ. 349 – 380.

Habermas, J. (2006) Η Εποχή των Μεταβάσεων. Μικρά Πολιτικά Κείμενα ΙΧ, μτφρ. Μ. Τοπάλη , Ε. Παπαδάκη. Αθήνα: Scripta.

Hook, D. (2005) ‘Monumental Space and the Uncanny’, Geoforum, 36, σσ. 688 – 704.

_______________

.

*   Ευχαριστώ την/τον Root για το σχόλιο εδώ.

** Βλ. και εδώ.
.
Advertisements
3 Comments leave one →
  1. 110313 2145

    Εξαιρετικό.

    Κοίτα που η επανακατάληψη και η ριζική αναδόμηση του δημόσιου χώρου του κέντρου, η οποία με την υποχώρηση του κινήματος τον τελευταίο χρόνο και με την έλλειψη (θεσμικού και μη) δημόσιου διαλόγου έχει ενταθεί από την κυριαρχία, θα νοηματοδοτήσει σε νέο context τεχνολογίες εξουσίας τις οποίες θεωρούσαμε ξεπερασμένες, γιατί, ίσως, τη σκέψη μας μονοπωλούσε η απανταχού επιτήρηση (ubiquitous surveillance) των smartphones, των social networks ή άλλων τεχνολογικών paradigms.

    Imho, ενδιαφέρον εδώ παρουσιάζει και μια άλλη προοπτική. Αυτή της δραστικής παρέμβασης του κράτους στο κέντρο της Αθήνας με την παράλληλη ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου. Και δεν αναφέρομαι απλά στο gentrification, αλλά στη δυνατότητα που δίνουν οι ιδέες του χ/ψ κακλαμάνη για την ανάδυση μιας μικρο-οικονομίας της επιτήρησης (βλ. CCTV-market στα surveillance societies του ΗΒ, της Σιγκαπούρης, κ.α.)

  2. Sar Mat permalink
    120314 2018

    Καλησπέρα, οι παραπομπές που έχετε κάτω από το κείμενο αντιστοιχούν σε κάποιες φράσεις μέσα στο άρθρο; Αν ναι, θα μπορούσατε να τις υποδείξετε κάπως γιατί με ενδιαφέρουν τα κείμενα αυτά; Είναι τα bold γράμματα ίσως; Ευχαριστώ.

  3. 140314 1456

    Sar Mat, η βιβλιογραφια που αναφερεται ειναι ενδεικτικη. Τι εννοειτε να σας τα υποδειξω; Τα στοιχεια τους ειναι πληρη. Τα bold ειναι περιληψη του κειμενου. Αν το χρησιμοποιησετε καπου, παρακαλω αναφερετε το blog. Με τι τροπο σας ενδιαφερει το αντικειμενο; Γραφετε κατι; Να ειστε καλα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: